Insekti i neka i druga živa bića nemaju obavezno obrazovanje ali se instiktivno pridržavaju nekih zakona u prirodi. Proučavajući njihova ponašanja, čovek otkriva i uči. Tako, helikopter je konstruisan kopirajući let vilinog konjica, radar je otkriven proučavajući funkcionisanje antena kod gubara, tehnologija proizvodnje papira je zasnovana na razgradnji drveta i izgradnji saća nekih osa, proizvodnja svile je zasnovana na lučenju insekata itd. Otkrivanje i razumevanje ponašanja insekata i drugih bića, posebno u teškim vremenima preživljavanja kao što je period niskih temperatura, može nam pomoći u životu ali i u zaštiti bilja. Evo nekih primera.
Teorija nukleaze
Ako pčelinje društvo podelite u dva saća i hranite ih sa jednakim delovima meda, u med prvog dela saća ubačena je sitna prašina, a u drugom je čist med, oba saća se lagano spuštaju u frižider gde se postepeno smanjuju temperature. Pčele iz prvog saća sa medom u kojem je prašina će početi ranije da se smrzavaju nego one koje su hranjene čistim medom. Zašto?
Za formiranje mraza potrebne su fizičke čestice kao nukleusi, oko kojih se formira mraz. Čestice sitne prašine su nukleusi oko kojeg se formirao mraz.
Isto tako na površini lista ili kore stabala vinove loze ili voćaka prisutne su epifitne (na površini) štapićaste bakterije dimenzija: širina 0.5 -1.0 µm, a dužine oko 1.5 -5.0 µm, radi se o Pseudomona surinae, čest patogen voća, Pseudomonas fluorescens, Erwinia herbicola i dr. U toku zime, ove epifitne bakterije su nukleusi za formiranje mraza i smrzavanja voća.
Opšte je poznato da se bakar koristi za jesenje ili zimsko prskanje, on deluje baktericidno (ubija bakterije) čime nestaju nukleusi za formiranje mraza. Stabla ostajaju neoštećena od slabijeg mraza za 3 – 4ºC ili za nekoliko stepeni više ako mraz traje kraće. Bakar se koristi najčešće 24 sata pre najavljenog mraza. U praksi, ovo se objašnjava delovanjem bakra na bolje odrvenjavanje voća i vinove loze iako bakar ne može biti usvojen preko kore.
Piše: Dr Marko Injac
