Malo ljudi zna da je, pre vinogradarstva, Vršac bio deo Puta svile, a da je svilarstvo bila najrazvijenija privredna grana. Ovim zanatom bavila se većina stanovništva, a Vršac je bio centar svile za Evropu.
Bilo je to pre 300 godina kada su u Vršac svilarski zanat doneli Nemci iz okoline Rajne, iskoristivši neplodno tlo za sadnju dudova, uzgoj svilenih buba i proizvodnju svile.
– Velika zasluga pripada i čuvenoj vladarki Mariji Tereziji kada je donesena odluka da se svilara iz Temišvara prenese u Vršac 1773. godine i zapravo Vršac je tada postao centar svilarstva u čitavoj carevini – kaže Ivana Ranimirov, direktorka Gradskog muzeja.
Svaka kuća morala je da ima zasađenih 10 dudova, jaja svilene bube dobijala su se besplatno, a devojke su obučavane za razvoj svilenih niti.
– Navodno postojala je i jedna veoma stroga mera – pretnja smrću za svakog ko bi se usudio da poseče drvo belog duda – objašnjava Ranimirovićeva.
Najcenjeniji u tom poslu bio je poznati apotekar Jozef Hercog, koji je imao i privatni zavod za svilu. Njegova udovica Eva 1851. godine na izložbi u Londonu dobila je zlatnu medalju za sirovu svilu.
– Sama činjenica koliko je svilarstvo bilo razvijeno i značajno govori u prilog tome da je u školama širom Vojvodine svilarstvo bilo obavezan predmet. Takođe, plakati za naše pozorište su rađeni od svile, odnosno svila je korišćena kao materijal za štampanje i to predstavlja najstarije pozorišne reklame u našoj zemlji – rekao je Stefan Mavrović, istoričar vršačkog Gradskog muzeja.
U prošlosti, gotovo sva naseljena mesta južnog Banata imala su svoju dudaru. Rasadnici su brojali na hiljade stabala i bili su pravo bogatstvo i ponos ovog dela Banata i generacija koje su brinule o njima. Masovonom raskrčavanju dudova odolela su samo stabla koja se nalaze na putu između Vršca i Bele Crkve. Ti dudovi jedini su svedoci istorije svilarstva ovog kraja. Danas naravno, nemaju ulogu u proizvodnji svile, ali služe kao vetrozaštitini pojas.
Svilastvo u Vršcu potpuno je zamrlo u drugoj polovini 19. veka kada primat preuzima vinogradarstvo, jer je proizvodnja vina bila rentabilnija pa su tada stabla dudova zamenili čokoti vinove loze.
Izvor: RTS
Foto: Pixabay
