Manastir Tvrdoš smešten je na desnoj obali reke Trebišnjice i nalazi se na oko pet kilometara zapadno od Trebinja. Ovo veličanstveno zdanje sagrađeno je na temeljima crkve iz 4. veka i spada u red najstarijih kulturno istorijskih spomenika u Republici Srpskoj. U 16. 17 veku manastir Tvrdoš je bio sedište Humsko-Hercegovačke, odnosno Trebinjske mitropolije. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice, a u periodu između 1630. i 1635. godine u manastiru se zamonašio Stojan Jovanović i dobio monaško ime Vasilije – Vasilije Ostroški.
Druga stvar po kojoj je poznat jesu svakako tvrdoška vina – Tvrdoš i Žilavka, kao najpoznatiji predstavnici ovog kraja. Manastir Tvrdoš poseduje modernu vinariju čiji monasi viševekovnu tradiciju proizvodnje vina čuvaju od zaborava. Radeći dugo sa vrancem i autohtonom sortom žilavka i etablirajući se sa tvrdoškim crnim vinom, u poslednje vreme podižu i velike zasade internacionalnih sorti, čime su pokazali kako su spremni da prate savremene tržišne tokove.
Monasi manastira Tvrdoš, predvođeni igumaom Savom, rešili su da manastirsko vinarstvo predstave široj publici i u drugačijem svetlu. Žilavka i vranac, odnosno Tvrdoško crno, rezultat su posvećenosti i umerenosti u spoju bogate tradicije, savremene tehnologije i blagodeti podneblja koje nose Trebinjsko i Popovo polje.
Pri obilasku manastira Tvrdoš, monasi će vas provesti kroz stari, kameni podrum, ispunjen sto leta starim hrastovim bačvama u kojima sazrevaju bogata vina od vranca. Tu ćete uočiti i tragove podruma u kojima je tvrdoško vino čuvano još u 15 veku. Na desetak metara dalje, ukopan je novi podrum, opremljen najmodernijim tehnološkim rešenjima za proizvodnju vina najvišeg kvaliteta, ali sa savršenom merom uklopljen u postojeći kompleks. Visinska razlika postojećih nivoa omogućuje i gravitacioni transport vina u procesu prerade, što proizvodni koncept Tvrdoša čini kompletnim. Starih vinograda pod Vrancem iznosi oko 70 hektara površine, dok su novi vinogradi u Popovom polju na 60 hektara. Od sorti još imaju kabernet sauvinjon, merlot, žilavku.
Inače, tamo se godišnje proizvede između 200.000 i 250.000 litara vina, najviše crvenih. Posebno su ponosni činjenicu da je njihovo vino Velika rezerva iz 2009. godine, na takmičenju vina u Londonu, koje organizuje najprestižniji vinski časopis na svetu “Dekanter” osvojilo zlatnu medalju u konkurenciji oko 17.000 vina iz celog sveta. Vina manastira Tvrdoš piju se u 16 zemalja sveta. Pored vrhunskih vina, u manastiru prave i med i maslinova ulja. U poslednjih desetak godina mnogo posla je obavljeno, obnovljen je i maslinjak, a zasađeno je oko 550 stabala masline, uglavnom grčkih sorti.
Tekst i foto: Ljiljana Milovanović
