Ženska jarad predviđena za priplod odbijaju se kao i ostala jarad u starosti od šest nedelja. Posle tog vremena drže se u staji odvojeno od jaradi za tov do dobi od tri meseca. U tom periodu dobijaju u obroku dnevno količine sena lucerke po volji i 0,20 kg koncentrata. Do tog vremena sisanja težina im kod odbijanja iznosi 10 do 11 kg.
– Od šest nedelja do tri meseca dnevni prirast kreće se oko 100 do 120 g pa im tada težina iznosi oko 15 do 18 kg – ističe Ivica Tomić, savetodavac za stočarstvo u vranjskoj PSSS.
Nakon tri meseca ta jarad odlaze sa kozama na pašu. Ona koja ostaju u proizvodnoj jedinici dobijaju seno u devetom i desetom mesecu, za vreme mrkanja koza. Ženski priplodni materijal prodaje se u dobi pet do šest meseci..
Prvi izbor jaradi se obavlja nakon faze sisanja. Odabiraju se za priplod one životinje koje imaju dobro razvijene širinske i dubinske mere tela. Moraju da potiču od koza koje imaju dobro razvijeno, pravilno i prostrano vime. To je vime zaobljenog oblika koje seže otpozadi do stidnice, a spreda što više prema grudnoj kosti. Zatim da poseduje bogato razvijeno žlezdano tkivo, sunđeraste konzistencije nakon muže. Sise su pravilne i duge četiri do pet cm. Nepravilno je spušteno vime iz kojeg se bez prelaza nastavljaju sise (čunasti oblik vimena), kao i ono koje je nakon muže pod prstima žlezdano. Koze sa pravilnim velikim i parenhimom bogatim vimenom sigurno su i dobre, izdašne mlečnosti, pa se od takvih ostavlja potomstvo za priplod.
– Nastoji se da potomstvo potiče od majki koje imaju dobru plodnost. To su one koze koje se natprosečno blizne. Oko 90 posto ženske jaradi ojarene u drugom i trećem mesecu može se pripustiti u kasnu jesen – kaže Tomić, i savetuje da pred pripust obavezno treba obaviti drugi izbor te jaradi i ukloniti jarad zaostalu u razvoju, kao i jarad neprikladnu za priplod. Treći izbor obavlja se nakon njihovog jarenja kad se upoznaju svojstva vimena. Ukoliko je vime nedovoljno razvijeno ili lošeg kvaliteta, te se koze isključuju iz priploda.
– Muška jarad posle odbijanja od sise idu sva u tov, i tu ostaju do tri meseca starosti. Za priplod se tada odabiraju najteži jarići. Takođe, uslov je i da jarad potiču od koza koje imaju odlično razvijeno vime i kod jarenja redovno imaju blizance – naglašava Tomić.
Kako je jedan jarac dovoljan za trideset do četrdeset koza, to je od osamdeset muške jaradi koja potiču od 100 koza dovoljno odabrati tri do četiri za priplod. Tako mali broj muške jaradi omogućava strogu selekciju – izbor visoko kvalitetnih priplodnjaka.
Tekst i foto: Gordana Nastić
