Efikasna tehnologija gajenja u savremenim zasadima oraha, tzv. MACFOT tehnologija, u vodećim zemljama proizvođačima ovog jezgrastog voća, podrazumeva preciznu i kvalitetnu dinamiku izvođenja agro i pomotehničkih operacija tokom cele godine. To se odnosi na navodnjavanje, blagovremeno đubrenje (posebno azotom u proleće/leto), strateško orezivanje (mirovanje/leto zbog strukture krune i bolesti), integralno suzbijanje štetočina (IPM) poput jabukovog smotavca i pažljiva berba/sušenje radi postizanja kvaliteta jezgre. Pritom se ističu ključne prakse poput pravilnog izbora lokacije, navodnjavanja, izbora sorte (npr. Chandler) za postizanje uspešnog i kvalitetnog prinosa.
Tehnologije gajenja u zasadima oraha se razvijaju po sortama, uključujući njihove različite tipove plodonošenja, izbor sadnica, gustinu sadnje, formiranje uzgojnog oblika i redovnu rezidbu na rod. Tehnologiju treba birati i na osnovu agronomskog potencijala zemljišta i nivoa intenziviranja koji je odabran.
Kod sorti sa terminalnim plodonošenjem (Franquette, Šejnovo, Šampion, Rasna, Srem, Tisa, Mira, Medveđa, i dr.) rodni pupoljci se razvijaju samo u terminalnom ili subterminalnom položaju na jednogodišnjim granama. Zbog jake akrotonijske tendencije ovih grana, otvaraju se samo pupoljci koji se nalaze na terminalnom delu letorasta, dok oni koji se nalaze u srednjem i bazalnom položaju ostaju u stanju mirovanja. Stoga se razvija malo sekundarnih grana koje se značajno proređuju. Zametanje plodova je sporo, a potencijal proizvodnje je relativno nizak i retko prelazi 3 tone suvog jezgra/ha.
Kod sorti sa lateralnim plodonošenjem (Chandler, Tulare, francuske sorte Pieral–Lara, Fernette i Fernor, novosadska sorta Kasni rodni, i dr.) rodni pupoljci su raspoređeni duž jednogodišnjih prirasta i oni u proleće daju kratke rodne grančice koje nose plodove na svojim vrhovima duž grane. Kada su dobro osvetljene, ove bočne grančice nastavljaju da rađaju nekoliko godina. Sorte ovog tipa plodonošenja zameću plodove mnogo brže od onih sa terminalnim plodonošenjem, a njihov proizvodni potencijal je najmanje dvostruko veći.
Kao podloga kod nas je za sada u upotrebi samo sejanac persijskog oraha (Juglans regia L.). Ova podloga ima dobru bujnost, odloženo ulazi u punu rodnost (ponekad 10 do 12 godina), ali je životni vek zasada dug (u ekstenzivnim zasadima oko 100 godina). Nema uticaja na veličinu plodova kalemljene sorte, manja je otpornost na zimsku hladnoću od crnog oraha. Osetljiva je na gušenje i trulež korena, kao i na nematode. Koristi se kod umereno krečnih zemljišta i tolerantna je na sušu i visoku pH vrednost zemljišta.
Piše: dr Dejan Marinković, PSSS Beograd
