Kukuruz se u Srbiji, obično, proizvodi na blizu milion hektara oraničnih površina, što je najviše među žitaricama, jer se očakuje najpovoljniji i najsigurniji prihod. Ali, upravo tako značajna rasprostranjenost kukuruza uzrokuje pojavu brojnih vrlo štetnih insekata na povrću. Na prvom mestu se radi o kukuruznom plamencu (Ostrinia nubilalis) čije se larve, radi ishrane, ubušuju u stabljike i plodove preko 200 vrsta povrtarskih, voćarskih, ratarskih, pa i ukrasnih biljaka. Najčešći napadi se dešavaju u proizvodnji paprike, krompira, paradajza, pasulja, boranije, patlidžana, zatim u zasadima jabučastog voća, pa i pri uzgoju hrizanteme. S obzirom da su tretmani, tokom vegetacije veoma složene i vrlo odgovorne, stručnjaci za zaštitu biljaka naglasak daju i na mere prevencije tokom jeseni i početka zime. Ukazuju da je posle berbe kukuruza neophodno odseći stabljike što bliže zemljinoj površini i izneti ih sa njive, a ostatke duboko zaorati. Istovremeno preostalo povrće sa njiva i iz plastenika valja kompostirati. Na taj način moguće je uništiti gusenice, koje čine prezimljujuće odrasle oblike kukuruznog plamenca (moljca). Gusenice u kukuruzovini opstaju i uz mrazeve od oko minus 50 stepeni Celzijusa. Osnovni cilj uništavanja žetvenih ostataka je da se, tokom ranog proleća, osetno smanji razvoj vrlo štetnog Kukuruznog plamenca, koji se javlja svake godine.
Noćni leptiri
Već sredinom maja, kada temperatura poraste na oko 15 stereni, na kukuruzu se razvijaju larve kukuruznog plamenca, a iz njih se početkom juna razvijaju leptiri prve generacije. Tražeći odgovarajuće biljke i sa susednih njiva, tokom measec dana, oni lete na udaljenost 2-3 pa čak do 20 kilometra, pa ih treba inuštavati u zasadima kukuruza, da ne dođu do povrća. Radi se o noćnim leptirima, koji se danju skrivaju na poleđini listova biljaka domaćina. Ženke su svetlo smađe boje sa dve krivudave linije na prednjem paru krila. Krupnije su od mužjaka i dostižu dužinu tela od 13-15 mm. Na poleđini, pri osnovi lista, ženke položu nekoliko stotina sitnih, beličastih jaja, u grupama od 15-45 komada, iz kojih se ispiljuju larve sa tamnom glavom i prugom od 25 mm duž tela. Napadnute stabljike se lako lome, a unutrašljost plodova trune pod uticajem gljivica i bakterija. Plodovi povrća bivaju potpuno neupotrebljivi za ishranu.
Opasnija druge generacija
Izvestan broj gusenica kukuruznog plamenca se pretvara u lutku iz kojih se krajem jula i početkom avgusta, posebno u proizvodnji paprike, razvija vrlo opasna druga generacija leptira. Iz položenih jajašaca nastaju gusenice koje se ubušuju u plod paprike uz peteljku, težeći da se hrane semenkama i mesom ploda. Oštećene plodove napadaju mikroorganizmi izazivajući vrlo velike ekonomske štete na paprici. Stoga je, radi blagovremenog tretmana, izuzetno važno utvrditi početak leta leptira druge generacije kukuruznog plamenca pre piljenja gusenica, odnosno uoči ubušivanja. Najuspešnije se to čini sa feromonskim i svetlosnim klopkama. Druga generacija leptira kukuruznog plamenca, uglavnom, otvara mogućnost širenja zaraze preko korovskih biljaka u toku sledeće godine. Zato je najbitnije dosledno pratiti podatke savetodavnih službi, koje kontrolišu dinamiku leta leptira.
Mere borbe
Kukuruzni moljac najčešće polaže jajašca na naličju lista, uz glavni nerv paprike. U početku su jajašca bele boje, postepeno prelaze u žućkastu, da bi pred piljenje dobili tamnu boju, što je znak da će se larve uskoro ispiliti. Larve teže da se ubušuju u stabljike i oko peteljke plodove biljaka, pa pre te pojave nastaje najefikasniji period za primenu hemijske zaštite sa registrovanim insekticidima. Pri tretmanima valja voditi računa da se na ugroze ptice koje su najveći prirodni neprijatelj gusenica ovog insekta. Tretmane valja obavljati u večernjim satima, jer visoke dnevne temperatiure umanjuju efikasnost insekticida. Svojim prisustvom gusenica Parazitska osica (Trichogramma ssp), takođe, reguliše brojnost kukuruznog moljca, pa se koristi i kao svojevrsna biološka zaštita.
B. Krstin
