Voćari kojima su mrazevi jedna od najvećih noćnih mora suočiće se u narednih oko mesec dana s tim rizikom. Njihova najčešća dilema je kako zaštiti zasad na samom početku vegetacije. Stručnjaci kažu da je jedna od mogućnosti, ujedno i najstarija aktivna zaštita od mraza – zadimljavanje.
Zadimljavanje zasada, kako bi se voće zaštitilo od preniskih prolećnih temperatura, ujedno je i najjeftinija metoda. Ovu metodu krajem zime i početkom proleća praktikuju voćari u celom svetu, te neretko viđamo fotografije i snimke noćnih vatri u poznatim voćarskim regijama širom sveta. Lidija Vulović, inženjer zaštite bilja iz Kragujevca, kaže da je važno znati da ovom metodom može da se zaštiti zasad od mraza do minus 4 stepena Celzijusa.
Najstarija i najjeftinija zaštita
– Zadimljavanje je najstarija i najjeftinija zaštita od mraza. Oblak dima sprečava emitovanje toplote, čime se ublažava hlađenje prizemnih slojeva vazduha. U zasadu se pale materijali koji stvaraju gust dim, a ne sagorevaju brzo, odnosno, koji tinjaju. To mogu biti stare automobilske gume, što zbog zagađenja okoline nije poželjno, ali alternativa su stajsko đubrivo, piljevina, vlažna slama pomešana s lišćem, uz dodatak katrana, kao i bilo koji prirodni materijali koji su vlažni i daju gust dim – kaže Lidija Vulović.
Ukoliko postoji opasnost od mraza, najbolje je vatre paliti oko ponoći, kako bi voćke bile zaštićene do najjačeg jutarnjeg mraza. Dimnu zavesu trebalo bi održavati sve do izlaska sunca.
– Ukoliko se ova metoda primeni blagovremeno, može da poveća temperaturu za od 0,5 do čak 1,5 stepeni, što je u izvesnim slučajevima dovoljno da se zaštite cvetovi voćaka od mraza. Da bi zadimljavanje bilo uspešno, potrebno je oko 50 vatri ili ognjišta na jednom hektaru. Ovom metodom moguće je braniti voćnjak od slabijih mrazeva do minus 4 stepena. Pri jačim mrazevima zadimljavanje nije efikasno i treba potražiti druge mere – kaže Vulovićeva.
Stručnjaci preporučuju voćarima da, ako su u mogućnosti, bolje je da pale više malih vatri, nego manji broj velikih. Ukoliko je broj vatri po jednom hektaru veći, trebalo bi ih postavljati u svaki red, po cik-cak rasporedu, na udaljenosti od 10 metara.
Zamagljivanje, zadimljavanje, prskanje, grejanje
– Aktivne metode zasnivaju se na tri principa – konzerviranje toplote, dodavanje toplote i mešanje vazduha. Konzerviranjem, toplota se zadržava u toku noći u prizemnom delu vazduha, gde se i nalaze delovi biljke osetljivi na mraz. U ovu grupu spadaju pokrivanje biljaka, zamagljivanje, zadimljavanje i prskanje – dodaje Lidija Vulović.
Pokrivanje je najjednostavnija metoda zaštite. Biljke se mogu zaštiti pokrivanjem slamom, tresetom, kartonima, tkaninama ili primenom hemijskih proizvoda, poput porozne pene, plastične folije ili veštačkog snega.
– Zamagljivanjem ili stvaranjem veštačke magle smanjuje se gubitak toplote u voćnjaku. To se postiže rasprskavanjem amonijum-hlorida, tetrahlorida ili fosfor pentoksida. Ovako napravljena magla može po mirnom vremenu dugo da se održi iznad branjenog područja, ali se primenjuje na morfološki ujednačenom području, na primer, u celoj dolini – objašnjava Vulovićeva.
Skuplji načini zaštite od mraza jesu orošavanje ili prskanje, kao i dodavanje toplote grejačima ili pećima, potom Frost busterima, kada se topli vazduh direktno ubacuje u voćnjak, ili mešanjem vazduha vind mašinama ili helikopterima.
Da li će voće manje ili više stradati od prolećnih mrazeva zavisi i od načina gajenja i negovanja, stanja zrelosti drveta i količine rezervnih materija u tkivu, zatim od stepena razvijenosti pupoljaka, mesta pupoljka na grančici, starosti voćaka i, na kraju, od jačina i trajanja niskih temperatura, kao i od toga da li su cvetovi vlažni ili suvi kada stegne mraz
Cvetni pupoljci najviše stradaju
Pri temperaturama od minus 1 do plus 2 stepena ugroženi su zametnuti plodovi. Do minus 2 stepena otvoreni cvetovi, a temperature od minus 5 do minus 8 stepeni uzrok su izmrzavanja neotvorenih cvetova. Cvetni pupoljci voćaka spadaju u najosetljivije na mraz i često mogu delimično ili potpuno izmrznuti, naročito kod kajsija, nekih šljiva, bresaka. Ostale voćne vrste kasnije ulaze u fenofazu cvetanja, te ređe i izmrzavaju cvetni pupoljci.
