Boja specijalnih protivgradnih mreža može u značajnoj meri uticati na prinos, kvalitet, ukus i aromu, ali i na odnos vegetativnog i generativnog porasta. Fotoselektivne protivgradne mreže mogu umanjiti negativno delovanje svetlosti u određenom delu spektra i isto tako značajno stimulisati foto-fiziološki odgovor gajene biljne vrste na talasnu dužinu određenog dela spektra fotosintetski aktivnog zračenja (PAR). Kod voćnih vrsta sa crvenom bojom plodova, mreže crvene boje sa 30 % zasene daju vrlo značajno povećanje ukupnog prinosa, ali i učešća izrazito krupnih plodova u strukturi prinosa.
Treba imati na umu da intenzitet svetlosti utiče u značajnoj meri na sadržaj polifenola, flavonida, antioksidanasa i drugih zaštitnih materija. U takvim slučajevima i plodovi koji se beru pre nego štu uđu u potpuno zrenje propisnim čuvanjem poprimaju isti sadržaj antocijana, ali sadržaj elaginske kiseline, kvercetina i drugih polifenola sa antikancerogenim delovanjem drastično opada dužim čuvanjem. Stoga, pravilno korišćenje protivgradnih, ili mreža za zasenu, ima izvanredan značaj za postizanje visoke biološke vredosti u proizvodnji voća.
Ništa manje značajan je uticaj folija i mreža na snižavanje temperatura zemljišta u kome se gaji voće. Istraživanjima je utvrđeno, da kada spoljašnje temperature tokom letnjih meseci pređu 35 °C, zaštitne strukture utiču na snižavanje temperature zemljišta u prvih 40 cm za 10 °C. Na pomenutoj dubini, najviše zabeležene temperature su na otvorenom polju, zatim ispod folije i najniže su ispod mreže. S obzirom na činjenicu da su temperature ispod folije stabilnije tokom dana i noći, značajno je napomenuti da koren voća počinje da funkcioniše na temperaturama između 12 i 14 °C, zbog čega je nešto viša temperatura i akumulacija pozitivnih temperatura zabeležena ispod folija u odnosu na otvoreno polje i mreže. Sve rečeno ukazuje na neophodnost modeliranja upotrebe različitih alata u prevazilaženju uticaja abiotičkog stresa na voćarsku proizvodnju. Folije i mreže omogućavaju visok stepen zaštite, ali ne treba zaboraviti ni osnovna agronomska znanja kao što su pravilan izbor lokacije i priprema zemljišta, poznavanje organogeneze i specifičnosti godišnjeg ciklusa rasta i razvoja biljke i fiziološke osnove funkcionisanja biljaka. Takođe je neophodno poznavati uticaje određenih agro i pomotehničkih tretmana, odnosno onoga šta želimo da pospešimo kod voća (rast i razvoj korena, diferencijaciju generativnog elementa) i druge stvari koje su neophodne za uspešno bavljenje voćarskom proizvodnjom u uslovima sve izraženijih klimatskih ekstrema.
Piše: Dr Aleksandar Leposavić
