NEMA VOĆKE OTPORNE NA PSEUDOMONAS
Poslednjih godina sve veći broj proizvođača voća kod nas i u svetu se suočava sa nemogućnošću iznalaženja rešenja za svuda prisutnu bakteriju iz roda Pseudomonas, koja u molekularnoj biljnoj patologiji spada u jednu od 10 najznačajnijih bakterija. Bakterija prezimljava u zaraženim nadzemnim prirastima i pupoljcima, a nakon prodora u biljku ona se sistemično širi za vreme vlažnog i hladnog vremena. Izuzetno joj pogoduje kada tokom pozne zime nastupi period toplog vremena nakon koga nastane promenljivo, hladno i vlažno proleće. Sa otopljavanjem i stabilizacijom vremenskih uslova, bolest stagnira.
Ne postoji voćna vrsta otporna na ovu bakteriju, a štete koje ona nanosi su, u zavisnosti od godine, većeg ili manjeg intenziteta. U našim uslovima najviše štete pravi kod trešnje, višnje, šljive, maline i kupine. Kada je u pitanju koštičavo voće, tipični simptomi su rane na deblu i granama sa smolotokom i stvaranjem gumoznog tkiva, odumiranje grančica, palež cvetova i rupe na listovima.
Preterana bujnost pogoduje zarazi
Usled lučenja otrova siringomicina, tkivo drveta odumire u koncentričnim krugovima dobijajući crvenkasto braon boju, a od tri patovara ove bakterije štete se pripisuju Pseudomonas syringae pv. syringae. Ove epifitske gram-negativne bakterije u obliku štapa sa polarnim flagelama rastu na površini nadzemnih delova gajenih biljaka, drveća i korova. Infekcija bakterijom se javlja u tkivu kroz ožiljke i rane na listovima, kolonizirajući kambijalno tkivo drveta i izazivanjem raka u proleće.
Bakterija ima sposobnost da inficira i mlado i staro voće, posebno velike štete se dešavaju u tek posađenim voćnjacima u kojima, u zavisnosti od godine, može izazvati gubitke od preko 75%. Sa starenjem zasada, štete od ove bakterije se smanjuju i kreću se od 10 do 20%, u zavisnosti od godine. Treba istaći da ne postoji sorta voća otporna na štetno dejstvo ove bakterije, a poseban problem u našim uslovima predstavlja za autohtonu sortu šljive Crvenu ranku, koja se zbog izuzetnih tehnoloških karakteristika i proizvodnje najkvalitetnije rakije, sve više vraća u proizvodne zasade.
Kada su u pitanju malina i kupina, simptomi se ogledaju u pojavi crnih vrhova prirasta i rodnih grančica, uvelog lišća i sušenja celih biljaka. Nekad se može javiti i bakterijski eskudat iz obolelog tkiva.
S obzirom na činjenicu da se bakterijske populacije lako prilagođavaju različitim ekosistemima, zbog čega se mora sprovoditi čitav niz mera i ostvariti integralni pristup u kontroli štete koju bakterije stvaraju, smatra se da optimalan odnos makro i mikroelemenata u ishrani i tkivima biljaka ima ključnu ulogu u smanjenju potencijala bakterije da ostvaruje štete.
Posebnu pažnju treba obratiti na koncentraciju azota u tkivima biljaka koji utiče na povećanje bujnosti, slabije odrvenjavanje izdanaka i stabala i slabiju pripremu za zimu. Zbog toga je analiza tkiva i definisanje tačke ravnoteže za svaki voćnjak posebno, a koja se odnosi na bujnost, prinos, razvoj bolesti veoma bitan elemenat skraćivanja perioda mogućnosti infekcije i sprečavanje uslova da kroz preteranu bujnost i hidratisanost tkiva bakterija ostvari infekciju i kroz prirodne puteve otrovom siringomicinom ošteti biljke.
Jače i otpornije biljke – zadatak nauke i struke
U svetu se puno radi na uvođenju u zaštitu bioloških preparata za smanjenje inokulacionog pritiska bakterija i gljivica, koji se zasnivaju na proizvodima koji u svom sastavu imaju bakterije iz roda Bacillus i drugih. Smatraju se veoma dobrom dopunom osnovnom programu u kritičnim fazama, kao što su kretanje vegetacije, rezidba i opadanje listova.
Poslednjih godina dobre rezultate u kontroli i suzbijanju bakterija kod nas i u svetu daju preparati na bazi čajnog drveta u kombinaciji sa D – aminokiselinama, kao i upotreba različitih kombinacija efektivnih mikroorganizama.
Opšti zaključak je da preduslov kontrole i suzbijanja bakterija u voćnjacima podrazumeva postizanje hranljivog balansa, posebno značajno za primenu i određivanje količina azota, smanjenje bujnosti, predupređenje nastajanja šteta od mraza, smanjenje količine zračenja na deblima i osnovnim skeletnim granama, kontrola brojnosti štetočina, odnosno, sve ono što biljku čini osetljivom i izaziva oštećenja.
Konačno, moraju se stvoriti jače biljke koje se odupiru napadima patogena. Danas postoje alati koji povećavaju odbranu, različiti hitozani i druga jedinjenja koja aktiviraju put stečene sistemske rezistencije.
Piše: Dr Aleksandar Leposavić,
Institut za voćarstvo Čačak
