Na prirodnim livadama, travnjacima i oranicama proizvode se razne vrste kabastih hraniva koje zauzimaju značajno mesto u ishrani domaćih životinja. To je naročito izraženo kod preživara i kopitara, kojima služe kao osnovna hrana, a ako je kvalitetnija može da posluži za produkciju mesa, mleka, vune i drugih proizvoda. Kvalitetno livadsko seno sadrži sirove proteine kao zrno ovsa ili ječma. Seno lucerke sadrži još više proteina, mineralnih materija i vitamina, kao i ugljenih hidrata i sirovih masti.
Najveći značaj seno ima u zimskom periodu, mada se može koristiti i tokom cele godine. Seno je veoma važno zbog normalnog funkcionisanja digestivnih organa preživara, ubrzava razvoj predželuca kod mladih preživara, stimulativno deluje na kretanje hrane kroz digestivni trakt, smanjuje mogućnost pojave dislokacije sirišta, povoljno deluje na sintezu mlečne masti. Seno ima i svoje nedostatke. Po hemijskom sastavu i hranljivoj vrednosti jedno je od najvarijabilnijih hraniva. Priprema sena predstavlja najstariji način konzervisanja stočne hrane jer se koriste prirodni izvori energije sunca i vetra. Hranljiva vrednost sena zavisi od klimatskih uslova, sastava zemljišta, momenta kosidbe, visine košenja.
Najkvalitetnije seno dobija se od zelene mase pokošene u ranijem stadijumu vegetacije, tj. pred cvetanje ili početkom cvetanja. Kosidba livadskih trava obavlja se kad isklasa najbrojnija biljna vrsta. Kod leguminoza košenje treba obaviti u početku pojave cvetnih pupoljaka. Kasnijom kosidbom dobijaju se veći prinosi, ali se gubi u kvalitetu. Na prirodnim travnjacima kosidbu treba obaviti na visini od četiri santimetara, a na veštačkim na pet-šest santimetara. Sušenje sena se od davnina obavlja na zemlji pomoću vetra i dugotrajnim dejstvom sunca gde se dobija seno slabijeg kvaliteta sa visokim sadržajem sirovih vlakana i smanjenim sadržajem proteina i karotina. Dužina sušenja sena zavisi od niza činilaca: od procenta zemljišne i vazdušne vlage, debljine otkosa, okretanja, temperature vazduha itd. Dugo ležanje pokošene mase u otkosima usporava rast i regeneraciju biljaka ispod pokošene biljne mase. Poslednjih godina se sve više koriste različiti konzervansi sena za nedovoljno osušenu biljnu masu, sa vlagom većom od 20% i manjom od 30%, u cilju sprečavanja gubitaka organske materije, stvaranje mikotoksina i zagrevanje mase. Konzervansi su na bazi propionske kiseline. Primena ovih jedinjenja je jednostavna (aktivna materija se rastvori u vodi i sa tim rastvorom se prska seno u otkosu nakon čega se balira, ali ako seno sadrži više od 30% vlage ono se prvo mora dosušiti). Dodavanje kuhinjske soli u količini 0,5-2%je isto način konzervisanja sena. So se dodaje ravnomernim rasipanjem po slojevima sena debljine 40 do 50 santimetar. Uloga soli je vezivanje vlage i stvaranje nepovoljnih uslova za razvoj plesnih i drugih mikroorganizama.
GUBICI PRILIKOM SUŠENJA SENA
Procenat gubitaka zavisi od toplote i trajanja sušenja (treba da traje što kraće). Kiša i rosa mogu da naprave gubitke do 65% mineralnih materija, 35% šećera i 20% proteina i karotina. Najmanja je šteta ako kiša pada odmah posle košenja. Mehanički gubici su najveći i nastaju lomljenjem i opadanjem lišća. Gubici nastaju zbog lomljenja i rastura nežnih delova biljke, što je naročito izraženo kod leguminoza. Sa obzirom da lišće sadrži oko tri četvrtine hranljivih materija, njegovim gubitkom značajno se smanjuje hranljiva vrednost sena. Gubici usled dugotrajnog delovanja sunčevog zračenja ili kiše prvenstveno se odnose na smanjenje sadržaja karotina, koji je važan za opšte stanje i plodnost životinja. Lepo sačuvana zelena boja sena je najbolji indikator da je u toku sušenja sačuvan sadržaj karotina.
Savetodavac stočarstva Kosovka Jakšić
