NAKON FORMIRANJA KOMPANIJE
AGRISERBIA-FERRERO
Piše: Prof. dr Zoran Keserović
Da li je moguće da naša naučna i stručna javnost nije ranije prepoznala da proizvodnja lešnika može biti naša razvojna šansa, pogotovo u nerazvijenim regionima Srbije? Ovo pitanje snažno mi se nametnulo prilikom nedavne posete kompaniji „AgriSerbia – Ferero Hazelnut Company“ u Aleksi Šantiću kod Sombora, koja je srpski ogranak čuvenog italijanskog konditorskog giganta iz Pijemonta. U opisu njenog poslovanja je proizvodnja sadnica lešnika, proizvodnja lešnika, delimično i njihova prerada i, što je najvažnije, transfer tehnolologija do poljoprivrednih proizvođača, uspostavljanjem kooperantskih odosa i otkupom plodova lešnika.
Nakon i povodom dolaska „Ferrera“ formiran je zajednički tim za razvoj proizvodnje lešnika u Srbiji i urađena je jasna strategija razvoja proizvodnje sadnica i plodova lešnika, sa jasnim kooperantskim odnosima sa drugim proizvođačima. Pored toga, u Srbiju je stigla nova mehanizacija i oprema koja prati proizvodnju i preradu lešnika. Po mom mišljenju, ovo je jedan od boljih projekata u razvoju voćarstva u Srbiji.
Dolaskom ove kompanije počelo je formiranje najsavremenijeg matičnjaka vodećih sorti leske za proizvodnju sadnica leske. Ovaj proces proizvodnje je mehanizovan od početka do kraja. Sadnice se prodaju u kontejnerima i to jednogodišnje, dvogodišnje i trogodišnje, tako da se sadnja može obavljati do kraja maja meseca. Pored kvaliteta, garantuje se i sortna čistoća, što je preduslov za ozbiljnu proizvodnju lešnika i za korišćenje mehanizacije, pogotovo kod sakupljanja plodova lešnika.
Deficitarna berzanska roba i voćka budućnosti
Srbija ima izvanredne zemljišne i klimatske uslove za proizvodnju lešnika, ali još uvek svake godine potroši milione dolara za njihov uvoz, uglavnom iz Turske. Posle ulaska kompanije „Ferrero“ i formiranja njene ćerke „AgriSerbia” d.o.o, načinjen je veliki pomak u uvođenju savremenih tehnologija i u povećanju površina pod leskom. Projekat pokrenut uz pomoć države i pod okriljem „AgriSerbia” nije usmeren samo na proizvodnju i izvoz, nego i na pozicioniranje Srbije kao svetski značajnog proizvođača lešnika visokog kvaliteta. Od 2013. godine, kada smo počeli da vodimo evidenciju, imamo porast površina sa 2.369 hektara i ostvarenih 3.366 tona, na 4.922 ha i proizvedenih 6.689 tona lešnika u 2020. godini, ali i dalje uvozimo.
Znanje, stručna i logistička pomoć, kao i kvalitetan sadni materijal kompanije „AgriSerbia”, koja obezbeđuje i plasman, na raspolaganju su svakom ko se u Srbiji opredeli za ovu proizvodnju, a može da računa i na podršku državnih i evropskih agrarnih fondova. Ako znamo i da je lešnik deficitarna berzanska roba u svetskim razmerama, nije preterana ocena o leski kao voćnoj vrsti budućnosti. Tolerantnija je od drugih vrsta na voćne bolesti i štetočine, a plod joj se može lakše i duže čuvati dok ne stigne do krajnjeg kupca.
Većina tipova zemljišta u Srbiji povoljni su za gajenje leske, voda za navodnjavanje dostupna je na većem delu naše teritorije, manji su troškovi investiranja u odnosu na većinu voćnih vrsta, manji je uticaj klimatskih faktora na proizvodnju, bolja transportabilnost i mogućnost čuvanja plodova, i velika je ekonomska opravdanost.
Jedini limitirajući faktor je što leska počinje da rađa tek u trećoj ili četvrtoj godini nakon sadnje, nakon pet godina daje prvi komercijalni rod, a u pun rod dospeva sa sedam, osam, ili devet godina. Kontraargument je dugovečnost leske, čiji je životnii vek od 60 do 70 godina, a plodonosi 50 do 60 godina.
Otpornija na niske temperature od većine voćki
Iako leska najčešće resa još u februaru (ređe u decembru i januaru), kada se često javljaju niske temperature, ona je puno otpornija na niske temperature od većine voćnih vrsta. Naime, voćke su najosetljivije na niske temperature u toku cvetanja i oplodnje, ali polen leske rano klija (najčešće toplih dana februara), a oplodnju vrši u zatvorenom “ženskom” pupoljku (u rodnom pupoljku) tek u maju, pa mu je i otpornost na niske temperature velika.
Žigovi tučka, koji su crvenkaste boje, razvijaju se i prihvataju polen, koji klija u plodnik a žigovi izmrzavaju ili se sasušuju, jer su funkciju završili. Iz tih razloga, leska ima širok dijapazon uspevanja pa joj niske temperature nisu toliko značajne, jer mogu samo u pojedinim godinama da smanje prinos. Dovoljno je nekoliko lepih dana zimi da leska iscveta i polen isklija i uđe u rodni pupoljak, pa da leska rodi iako je rano cvetala.
Kritične temperature za zatvorene muške cvasti (rese) su od -16 do -18 °C, a u vreme potpune razvijenosti od -8 do -10°C, dok u momentu cvetanja iznose od -5 do -7 °C. Ženski cvetovi pre cvetanja podnose -13 do -18 °C , a u vreme cvetanja -7 do -8 °C . Posle listanja mraz od -4 do -6°C može da značajno ošteti mlade izbojke. U vreme bubrenja pupoljaka, leska je posebno osetljiva na niske temperature. U vreme pojave prvih listova, leska trpi štete već na -2,5°C. Inače, na niske temperature utiče i geografska širina, nadmorska visina, ekspozicija terena, blizina velikih vodenih površina itd. Treba istaći da je intenzitet fotosinteze leske najveći na temperaturi od 26 do 28 °C, pa kod nas i najbolje uspevaju sorte koje vegetaciju počinju kasnije, kada je toplije.
Leska je izuzetno adaptivna voćna vrsta. Daje dobre rezultate i u ravnici, i na većim nadmorskim visinama. Može se gajiti i do 1.000 metara nadmorske visine, ali najbolje uspeva pokraj vodenih površina i na nadmorskim visinma od 250 do 500 metara.
Kako saditi lesku, na kom mestu, kolika zemljišna vlaga je neophodna, kako navodnjavati, pročitajte u nastavku teksta.
