Napuštene i oronule kuće u selu Mali Izvor na pola puta između Zaječara i Knjaževca, još se nekako drže na temeljima i ćutke svedoče o nekadašnjem životu i familijama koje su ih izgradile. Prizori u selu, koje sada ima mnogostruko manje stanovnika nego sredinom prošlog veka, u isto vreme su i lepi i tužni.
Veličina kuća poređanih uz uske sokake, podrumi, prozori ili vrata sa još pokojom zaostalom zavesom, svaki detalj, govore mnogo toga o imetku, statusu porodica, njihovim tadašnjim potrebama i načinu života. Ove kuće, stare više od jednog veka, spadaju u grupu takozvane folklorne arhitekture, koja se zasnivala isključivo na iskustvu seljaka i samoukih graditelja.
Narodni neimari su bez greške birali najbolja rešenja i materijale, koji su tada bili dostupni i uzimani uglavnom sa podneblja u kome se živelo. Seoske kuće pravile su se na temeljima od kamena, sa postavljenom konstrukcijom od hrastovih greda. A konstrukcija je popunjavana čatmom, ili prućem, koje su graditelji premazivali mešavinom ilovače i slame, sa spoljašnje i unutrašnje strane.
Čatmare ili blatnjare danas su samo nemi svedoci i nostalgični podsetnici nekadašnjeg života sela, koje je 1924. godine brojalo čak 1780 stanovnika. Danas ih nema ni tri stotine. Kuće na fotografijama nalaze se u zaseoku zvanom Krčeta, na severnim obroncima Nacionalnog parka Stara Planina, u dolini reke Timok.
Tekst i foto: Biljana Nenković
