Na niske zimske temperature posebno su osetljive neke od koštičavih voćnih vrsta (breskva i kajsija), ali u poslednje vreme stradaju i jabuke zbog mrazeva koji se pojavljuju jako kasno, u trećoj dekadi aprila, čak u 2026. godini i početkom maja. Pogotovu dolazi do velikih šteta u Subotičko-Horgoškoj regiji i Zapadnoj Bačkoj. Osetljivost voćaka prema niskim zimskim temperaturama zavisi od vrste i sorte, ali kasni prolećni mrazevi u Srbiji prouzrokuju velike štete kod većine voćnih vrsta. Velike promene u prinosu iz godine u godinu nastaju usled izmrzavanja cvetova i tek zametnutih plodića, a zavise i od pripremljenosti voćke za mirovanje. Iako jabuke pokazuje veću otpornost na pozne prolećne mrazeve, neke sorte jabuke u poslednjih nekoliko godina pokazuju veliku osetljivost: jonagold, crveni delišes, modi, ajdared.
U svetu, ali i kod nas su već dugo prisutne različite mere sprečavanja štete od mraza: orošavanje voćaka, orošavanje ispod krošnje voćaka, vetro turbine – SPAG sistem, pokretni grejači vazduha, helikopteri, paljenje vatre u zasadima, zadimljavanje, primena različitih jedinjenja za snižavanje tačke mržnjenja itd. Oni se međusobno razlikuju po efikasnosti, tehničkoj izvodljivosti i najviše po ceni.
Poseban negativan efekat u toku vegetacije imaju visoke temperature i visok intenzitet sunčevog zračenja. One mogu prouzrokovati ožegotine, a plodovi sa ožegotinama pogodni su jedino za industrijsku preradu. Negativan uticaj nastalih oštećenja na listovima i granama, odraziće se na formiranje pupoljaka, te usled toga na smanjenu rodnost u narednoj godini. Još jednom se pokazalo da u ekstremnim godinama najviše stradaju voćne vrste i sorte koje nisu posađene u odgovarajućim agroekološkim uslovima. Zapažamo i da su se protivgradne mreže pokazale kao efikasna zaštita od sunčevih ožegotina.
U poslednjih deset godina zabeležene su i velike štete od grada. Učestalost pojave grada može biti ograničavajući faktor za voćarsku proizvodnju. Štete od grada mogu biti direktne i indirektne. Grad direktno oštećuje grane, mladare, listove i plodove. Zbog oštećenja listova i grana dolazi do slabijeg formiranja rodnih pupoljaka za sledeću godinu, što indirektno utiče na smanjenje rodnosti. Pored toga, povrede na kori mogu predstavljati mesta za prodor prouzrokovača gljivičnih i bakterijskih oboljenja. Jedini siguran način zaštite od grada je postavljanje protivgradnih mreža. Kao efikasan sistem pojavio se i protivgradni top koji štiti oko 80 hektara, a kao najefikasniji se pokazao protivgradni top kompanije SPAG.
Piše: Prof. dr Zoran Keserović
