Ukoliko ste početnik u voćarskoj proizvodnji jedna od najbitnijih stvari koju treba da naučite je razlikovanje pupoljaka. Prvo što se nauči je kako se dele prema položaju, a kako prema tome koji se organi iz njih razvijaju. Kada to znate rad u voćnjaku će ići mnogo lakše.
Pupoljci predstavljaju tačke rasta voćaka. Prema položaju mogu biti vršni i bočni. Prvi se formiraju na vrhu, a drugi sa strane letorasta u pazuhu listova. Zavisno od toga koji se organi iz njih razvijaju, podeljeni su na vegetativne i generativne. Kako ih razlikovati, pitanje je koje često zaokuplja početnike u voćarskoj proizvodnji.
Vegetativni pupoljci mogu da budu lisni, drvni, spavajući (latentni) i adventivni. Drvni su sitni i izduženog oblika. Iz njih se u proleće razvijaju mladari. U jesen mladari sazrevaju, odnosno odrvene i kad sa njih opadne lišće postaju letorasti. Lisni pupoljci čine prelaz između drvnih, od kojih su krupniji, i cvetnih pupoljaka, od kojih su sitniji i više zašiljenog oblika. Po pravilu, iz njih se razvijaju listovi, odnosno lisne rozete. U uslovima povoljne ishrane ili primenom određenih pomotehničkih mera, poput povijanja grana, lisni pupoljci mogu preći u cvetne.
Latentni, odnosno spavajući pupoljci nalaze se pri osnovi grana u vidu jedva primetnih ispupčenja. Pokriveni su korom, a aktiviraju se posle većih oštećenja grana ili jače rezidbe. Značajni su prilikom podmlađivanja i prekalemljivanja voćki.
Adventivni pupoljci su najsitniji i nalaze se skriveni u kori na skeletnim žilama ili granama. Prirasti koji se iz njih razvijaju nazivaju se izbojci (na stablu) ili izdanci (na korenu). Značajni su prilikom vegetativnog razmnožavanja voćaka nagrtanjem, izdancima i reznicama.
Generativni pupoljci su obično krupniji i zaobljeniji u odnosu na vegetativne. Mogu biti cvetni i mešoviti. Cvetni sadrže začetke samo jednog ili više cvetova. Dele se na proste – sadrže začetak samo jednog cveta (breskva, kajsija, neke sorte šljive, badem) i složene – sadrže začetke više cvetova tj. cvasti (trešnja, višnja, šljiva, orah, leska). Mešoviti generativni pupoljci sadrže začetke listova i cvetova. Kod jabuke i kruške iz ovih pupoljaka se razvija lisna rozeta i cvast (gronja). Mešoviti pupoljci maline i kupine raspoređeni su postrano na jednogodišnjem izdanku (jedan iznad drugog), u pazuhu listova. U narednoj vegetaciji daju mladare s listovima i cvetovima. Kod oraha mešoviti pupoljak se nalazi na vrhu rodne grančice. Kod nekih sorti javljaju se i dva do tri i više lateralnih pupoljaka neposredno ispod terminalnog (kasni rodni, bačka). Iz mešovitog pupoljka se razvije mladar s više listova i na vrhu do četiri ženska cveta. Kod leske se mešoviti pupoljci nalaze i lateralno.
Kod jabučastog voća rodni pupoljci se nalaze na vrhu jednogodišnjeg porasta, a sa strane su vegetativni. Pojedine sorte jabuke mogu imati pored vršnog i postrane rodne pupoljke (zlatni delišes, greni smit i bre burn).
R.D.J.
